Bij het ontstaan van baarmoederhalskanker speelt het humaan papillomavirus (afgekort tot HPV) een voorname rol. Dit virus wordt door het hebben van geslachtsverkeer overgebracht van de ene naar de andere partner. Humaan papillomavirus komt bij een groot aantal vrouwen voor: zo’n tachtig procent van alle vrouwen krijgt ooit in haar leven te maken een infectie die veroorzaakt is door dit virus. Meestal wordt dit echter door het lichaam vanzelf opgeruimd en heeft men geen klachten of verschijnselen.
Vaak blijk baarmoederhalskanker voor te komen bij vrouwen die roken, zeker wanneer men dit vergelijkt met het aantal gevallen die niet roken. Roken beïnvloedt dus mogelijk het immuunsysteem van het lichaam waardoor het humaan papillomavirus er eventueel baarmoederhalskanker kan *veroorzaken.
De* cellen in de baarmoederhals zijn voortdurend bezig zich te delen; er bestaat dan ook een bepaalde balans tussen de opbouw en de afbraak van het slijmvlies in de baarmoederhals. Op het moment dat een dergelijke balans wordt ontregeld kunnen er enige afwijkende cellen ontstaan. Dit is nog geen kanker en men hoeft zich in een dergelijk geval nog geen zorgen te maken. Dikwijls worden deze afwijkingen veroorzaakt door een ontsteking of een infectie (bijvoorbeeld met humaan papillomavirus).
Een gezonde leefwijze met veel bewegen, gezond eten en niet roken zouden dus manieren zijn om baarmoederhalskanker te kunnen voorkomen. Verder is het hebben van veilige seks, dus met een condoom, een goede manier om niet met het humaan papillomavirus geïnfecteerd te worden en dus de kans op het ontstaan van baarmoederhalskanker te verkleinen.
Vandaag de dag is het voor meisjes van ongeveer twaalf jaar mogelijk om zich te laten vaccineren tegen baarmoederhalskanker. Over het nut en de veiligheid van een dergelijk vaccin bestaan echter nog een heleboel onduidelijkheid en meningsverschillen. Toch laten steeds meer meisjes zich, voordat ze seksueel actief worden, vaccineren.